Trivia 5

Boekennesten

Rainer Hercks (1951-2005) portretteerde een bibliofiele uilenfamilie in brons: moeder zorgt voor de kleintjes en vader heeft zich genesteld tussen zijn boeken.

Literair voetstuk

Schilderde Pietro Scoppetta in 1898 zijn eigen atelier? Hij zette zijn model op een bijzondere piëdestal. Kunnen we hem een bibliofiel noemen als hij een stapeltje boeken als extra voetstuk gebruikte? Dat boeken ook elders ‘op het gemak’ gebruikt worden lees je in ‘Een stoel voor de lage landen’.

In deze vertaling van het destijds erg populaire boek van James Beresford, The miseries of human life (London, 1806), ontbreken enkele hoofdstukken, zoals dat over ‘miseries of reading and writing’. Hier een selectie (vrij vertaalde) ‘ellendes’ bij het lezen:  leesellende

Moedergeluk

Anton Reumann schilderde dit ‘Moedergeluk’ in 1859. Wat houdt dit geluk in? Kind en hond slapen terwijl het spinnewiel stilstaat. Eindelijk tijd om rustig te lezen … al hangt daar recht tegenover een bundeltje papier aan de kast: een huishoudboekje (to-do-lijst?) herinnert aan de dagelijkse sleur!

Goddelijke stamboom

Eindelijk vond ik een klaar genealogisch overzicht van de oude Griekse goden, dankzij de 18^de eeuwse encyclopedie Atlas historique ou nouvelle introduction à l'histoire, à la chronologie & à la géographie ancienne & moderne.

Dierenlectuur

Allerlei dieren komen tot leven in de affiche van de Parijse uitgever Hetzel & Cie als uitnodiging om bij het eindejaar 1884 veel van zijn boeken te kopen. Boekhandel Dorbon-Ainé volgde het voorbeeld rond de eeuwwisseling. Ja er was een tijd dat de dieren nog lazen, zie ‘Galerie lectuur’

Wijze wegwijzer

Deze Gentse ‘wegwijzer’ voor kinderen uit 1804 start met een citaat uit het Oude Testament, de Spreuken van Salomo (1:8-9), vrij vertaald: “Luister, mijn zoon, naar de instructies van je vader en verwerp de lessen van je moeder niet”.

meer informatie: 'Wegwyzer'

Vrolijke meetkunde

Hoe saaie meetkunde attractief maken, moet Sébastien Le Clerc gedacht hebben en hij versierde zijn Pratique de la géometrie sur le papier et sur le terrain (Paris, 1669) met allerlei figuren en landschappen.

Russische bergen

In het begin van de 19e eeuw kende Parijs een reeks nieuwe amusementsparken. De 'Montagnes Russes' was een bijzondere attractie: puur op zwaartekracht daalden karretjes van een helling met rails. Het concept was geïnspireerd op de houten glijbanen die in Rusland werden gebruikt voor sleeritten op sneeuw of ijs.

Fleurige mode

Het Parijse modehuis Guillaume Posselt voorzag de zomer van 1898 met bloemrijke hoedjes voor dames.

Hollandse tekenles

Niet toevallig is dit een zeldzaam onderwerp, links geschilderd door Jan Steen en rechts door een leerling of medewerker van Pieter de Hooch, tweede helft 17^de eeuw. In die tijd konden vrouwen geen lid worden van het schildersgilde en slechts in beperkte kring opgeleid worden. Het was hen verboden te schilderen ‘naar naakt model’ en bloemstukken of landschappen waren hun uitverkoren onderwerpen.

Zie  Janneke Budding, Meesteressen van het penseel -

Vrouwelijke kunstenaars in de 17e eeuw (Sterck & de Vreese, 2025).

Goede legerschoenen

Deze poster, uitgegeven door het Franse Ministerie van Oorlog in 1891, wijst soldaten op het belang van goede schoenen: "De zool moet dik genoeg zijn om de voetzolen goed te beschermen tegen de ruwheid van de grond; de dikte mag echter niet te groot zijn, anders wordt de laars te zwaar en veroorzaakt onnodige vermoeidheid."

Manneken-pis ontvoerd

Manneken-Pis is de bekendste Brusselaar. Het beeldje werd in de nacht van 4 op 5 oktober 1817 ‘ontvoerd’. Op deze prent lijken vooral de vrouwen de wanhoop nabij. Maar reeds ’s anderendaags werd hij teruggevonden en teruggeplaatst.

Ey lieve meisjes! staakt geschrey;

al koomt gij door dees dieverey

een zoeten troost te missen;

hij zal met neerstig onderzoek

nog wel eens koomen uit den hoek

om zonder schroom te pissen.

zie 'Cupido of manneken-pis'

Natuurlijke warmte

De arts Lambertus Bicker in de Schie bij Rotterdam gestort zijnde door het schigtig worden van de paarden voor een rijdtuig, waarin hij zat, werd als een levenlooze drenkeling opgehaald. In een nabijzijnd huis en voor een vuur gebragt zijnde, keerden, door het wrijven en andere pogingen, in zoverre zijne levengeesten terug, dat hij zagtelijk de woorden ‘Natuurlijke Warmte’ uitbragt. Zijne oudste dochter Hermina Christina Bicker die, de treurige getuige geweest zijnde van het onheil haaren Vader overgekomen, getrouw haar hulpe mede had aangebragt, hoort naauwlijks deze woorden, of erinnert zich, dat zij haar' Vader meermaalen de Natuurlijke Warmte als een uitmuntend herstellingsmiddel van drenkelingen had hooren aanprijzen, bij voorkeuze der Konstwarmte. Zij doet oogenbliklijk haaren Vader van het vuur verwijderen, rukt haare klederen open, en valt met haar' ontblooten boezem op de borst van haaren Vader, en bevordert door deze daad de spoedige herstelling haars Vaders leven. [Nieuwe Algemeene Konst- en Letterbode 1794]. Adriaan Loosjes heeft het voorval in dichtvorm beschreven (Hollands Arkadia; Haarlem 1804)

Lof der gekte. Delirante endemie of een bondige poging om op methodische wijs de veroveringen te beschrijven van een gekte, Perrier syndroom genaamd, niet alleen in zijn meest elementaire voorkomen maar tevens in zijn meest praktische verschijnen. Een grappig promotiewerkje voor Perrier dat zich in stijl, typografie en illustraties voordoet als een werk uit de 18^de eeuw: "Zeer ernstige en onontkoombare beschouwing voor al diegenen die de gekte bedrijven”. Deze ‘eerste bundel’ (ook in Franse versie uitgegeven door Marc Taurines, Président-Directeur Général van Perrier-Belgique: Les folies endémie délirante; Brussel, HCM Dechy, 1986) kreeg jammer genoeg geen vervolg. Wel kreeg Perrier door zijn originele aanpak een reputatie in de reclamewereld: Perrier c'est fou!

Zie ook ‘de nieuwe lof der zotheid’